De wereld van Yrrah. Samenstelling Leander Lammertink. Uitgeverij De Harmonie, 2026. 192 pagina’s. € 27,50

Geen mens boven de vijftig die het werk van Yrrah niet kent! Onder dit pseudoniem tekende Harry Lammertink van 1955 tot en met 1995 cartoons. En wat voor cartoons! Ze waren veelal cynisch, recht voor zijn raap en toch werden ze ook regelmatig niet of slecht begrepen. En wie door dit boek bladert zal bij sommige tekeningen wellicht ook even denken: wat is nou de grap, of waar gaat dit over? Waar het boek over gaat is in elk geval duidelijk. We meanderen door de carrière van Yrrah aan de hand zijn cartoons, soms in schets en uitgewerkt, soms alleen schetsen die niet boven het uitprobeersel uitkwamen, vaak ook gewoon de cartoons zelf, maar vooral beeld, heel veel beeld. Wat dit boek niet is, is een biografie. We komen weliswaar het nodige te weten over het leven van Lammertink, maar een allesomvattende biografie is het zeker niet. Zijn vrouwen komen voorbij, zijn vrienden, maar alles fragmentarisch. De tekst stamt hoofdzakelijk van Lammertink zelf. In een aantal interviews met Theun de Winter vertelde Lammertink over zijn werk, zijn kijk op tekenen. Hoewel deze tekstjes leerzaam zijn, zitten er toch best veel herhalingen in die de samensteller, zoon Leander, er wat mij betreft uit had mogen laten. Maar misschien moeten we ze meer als een mantra zien van de aardsonzekere Lammertink die ere maar op bleef hameren dat zijn werk steeds opnieuw een constructie was waar hij hard aan had moeten werken. Spontaan wat op papier zetten kon hij naar eigen zeggen niet. Dat was ook mogelijk de oorzaak van het feit dat hij ondanks succes en aanmoedigingen nooit echt doorbrak in Amerika. Zo publiceerde hij een hele tijd in The Esquire, maar in plaats van dat hem dit bemoedigde, gebeurde er eerder het omgekeerde. Hij vond het steeds moeilijker worden om voor dat blad te tekenen. Maar in Nederland was hij decennialang een vaste waarde bij Vrij Nederland en andere bladen en nu, ruim dertig jaar na zijn dood, weten nog steeds heel veel mensen wie Yrrah was en wat hij ons heeft nagelaten. Tekeningen die in ons geheugen gegrift staan en daar wel nooit meer uitgegumd zullen kunnen worden. Daarmee is De wereld van Yrrah een fraai eerbetoon voor een onvergetelijke cartoonist geworden.